Leki mają pomagać – zmniejszać ból, ułatwiać zasypianie czy łagodzić lęk. Problem zaczyna się wtedy, gdy preparat, który początkowo jest przyjmowany zgodnie z zaleceniami, odgrywa coraz większą rolę w codziennym funkcjonowaniu. Zwiększanie dawek, obawa przed brakiem kolejnej tabletki, utrata kontroli nad przyjmowaniem leku czy nieudane próby jego ograniczenia mogą świadczyć o rozwijającym się uzależnieniu. Lekozależność bywa trudna do zauważenia. Osoba dotknięta problemem może przez długi czas pracować, prowadzić życie rodzinne i nie dostrzegać, że sposób przyjmowania leków staje się niebezpieczny. Dlatego ważne są odpowiednio wczesna diagnoza i profesjonalne leczenie.
Szczególnej ostrożności wymagają niektóre leki uspokajające i nasenne, w tym benzodiazepiny oraz opioidowe leki przeciwbólowe. Problem może dotyczyć także innych preparatów, zwłaszcza, gdy są stosowane niezgodnie z zaleceniami lub są konieczne, by dana osoba poradziła sobie ze stresem, lękiem czy trudnymi emocjami.
Przy długotrwałym stosowaniu niektórych leków może rozwinąć się tolerancja, co oznacza, że z czasem do uzyskania tego samego efektu potrzebna jest większa dawka preparatu. Nie jest to jednak jednoznaczne z uzależnieniem – podobnie jak występowanie zależności fizycznej. Rozpoznanie uzależnienia wymaga szerszej oceny, uwzględniającej sposób stosowania leku, stopień kontroli nad jego przyjmowaniem oraz wpływ na zdrowie i codzienne funkcjonowanie pacjenta.
Jak rozpoznać uzależnienie od leków?
Jednym z najważniejszych sygnałów ostrzegawczych jest stopniowa utrata kontroli. Niepokój mogą wzbudzać m.in.:
przyjmowanie większych dawek niż zalecone,
coraz częstsze sięganie po lek,
silna potrzeba zakupu zapasu leku,
częste myślenie o kolejnej dawce,
stosowanie preparatu w celu radzenia sobie ze stresem lub emocjami,
nieudane próby ograniczenia lub odstawienia leku,
kontynuowanie przyjmowania mimo problemów zdrowotnych, rodzinnych lub zawodowych,
pojawienie się objawów po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu.
Uzależnienie często rozwija się powoli. Tabletka, która początkowo łagodziła konkretne dolegliwości, może z czasem stać się sposobem na sen, napięcie, samotność czy trudny dzień. W pewnym momencie pojawia się poczucie, że bez leku normalne funkcjonowanie nie jest możliwe.
Profesjonalna diagnoza to podstawa
Rozpoznanie problemu nie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie o liczbę przyjmowanych tabletek. Specjalista bierze pod uwagę rodzaj preparatu, dawkę, czas stosowania, próby ograniczenia, objawy związane z odstawieniem oraz wpływ leku na codzienne życie.
Znaczenie ma również kondycja psychiczna pacjenta. Za nadużywaniem leków mogą kryć się m.in. przewlekły lęk, bezsenność, obniżony nastrój, trauma, przewlekły ból czy trudności w radzeniu sobie z napięciem.
Uzależnienie od leków – detoks to dopiero początek
W wielu przypadkach pierwszym etapem leczenia jest medycznie nadzorowane odstawienie substancji i ustabilizowanie organizmu. Nie rozwiązuje to jednak wszystkich problemów związanych z uzależnieniem.
Jeżeli lek przez długi czas redukował lęk, stres, bezsenność czy napięcie, samo odstawienie może nie wystarczyć. Trzeba również zająć się problemami, które wcześniej prowadziły do sięgania po lek. Dlatego ważnym elementem leczenia uzależnienia jest psychoterapia.
W trakcie terapii pacjent poznaje mechanizmy swojego uzależnienia i uczy się rozpoznawać sytuacje, w których ryzyko powrotu do przyjmowania leków jest największe. Pracuje także nad skuteczniejszym radzeniem sobie ze stresem i trudnymi emocjami. Dzięki temu leczenie koncentruje się nie tylko na odstawieniu substancji, ale również na zmniejszeniu ryzyka nawrotu uzależnienia.
Kompleksowe leczenie i doświadczenie zespołu
W przypadku uzależnienia od leków szczególne znaczenie ma połączenie wsparcia medycznego z psychoterapeutycznym. W SENSUM w Pszczynie pacjenci mogą korzystać z terapii indywidualnej i grupowej – proces leczenia zawsze dostosowywany jest do charakteru problemu i sytuacji konkretnej osoby. Istotną częścią terapii jest również przygotowanie do funkcjonowania po opuszczeniu ośrodka oraz nauka rozpoznawania sygnałów mogących prowadzić do nawrotu.
