Zasiłek celowy na leki: kto może dostać i jak uzasadnić wniosek w OPS?

Czym jest zasiłek celowy na leki z pomocy społecznej

Podstawa prawna i ogólna definicja świadczenia

Zasiłek celowy na leki to forma wsparcia z pomocy społecznej, przyznawana na pokrycie konkretnych, niezbędnych wydatków na zakup leków i wyrobów medycznych. Nie jest to stałe świadczenie, tylko jednorazowa albo okresowa pomoc, uzależniona od sytuacji życiowej, zdrowotnej i dochodowej danej osoby lub rodziny.

Podstawą prawną jest ustawa o pomocy społecznej. W przepisach nie ma osobnej definicji
„zasiłku celowego na leki” – jest ogólny zasiłek celowy, który może być przeznaczony m.in. na leki, żywność,
odzież, opłaty mieszkaniowe czy inne niezbędne potrzeby. Praktyka ośrodków pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS)
wykształciła jednak wyraźną kategorię: zasiłek celowy na leki, a w wielu gminach funkcjonują nawet
wewnętrzne procedury dotyczące przyznawania takiego świadczenia.

Zasiłek ten jest uznaniowy. To znaczy, że pracownik socjalny i kierownik OPS oceniają,
czy w danej sytuacji w ogóle przyznać pomoc i w jakiej wysokości. Dzięki temu OPS może dopasowywać
wsparcie do indywidualnych realiów, ale też oznacza to, że nie zawsze osoba spełniająca kryterium dochodowe
automatycznie otrzyma środki na leki.

Na jakie wydatki zdrowotne można otrzymać zasiłek celowy

Mówiąc o „lekach” w kontekście zasiłku celowego na leki, OPS nie ogranicza się wyłącznie do tabletek
z apteki. Zakres bywa szeroki, choć zależy od interpretacji danego ośrodka. Zazwyczaj jako wydatki
kwalifikujące się do zasiłku traktuje się:

• leki na receptę – refundowane i nierefundowane, ordynowane przez lekarza;
• leki bez recepty (OTC), jeżeli są zalecone przez lekarza lub niezbędne przy danej chorobie;
• wyroby medyczne – np. paski do glukometru, igły do penów insulinowych, cewniki, bandaże specjalistyczne, opatrunki;
• środki opatrunkowe i pielęgnacyjne przy schorzeniach przewlekłych (np. odleżyny, rany przewlekłe);
• wybrane suplementy diety, jeśli lekarz wyraźnie wskazał je w dokumentacji medycznej jako konieczne.

Nie wszystkie OPS-y traktują jednakowo np. suplementy diety czy leki dostępne bez recepty.
Część ośrodków wymaga wyraźnego potwierdzenia lekarza, że dany preparat jest niezbędny w terapii.
Dlatego przy wniosku o zasiłek celowy na leki kluczowe znaczenie ma dokumentacja medyczna i właściwe
uzasadnienie, że bez tych konkretnych środków zdrowie (a czasem życie) wnioskodawcy byłoby zagrożone.

Jednorazowa pomoc czy wsparcie okresowe

Zasiłek celowy na leki może być przyznawany incydentalnie – np. gdy ktoś po wyjściu ze szpitala
ma do wykupienia drogi zestaw leków, a jego dochody chwilowo na to nie pozwalają. W takiej sytuacji OPS
przyznaje jednorazową kwotę, zwykle w formie zasiłku pieniężnego lub zlecenia refundacji recept.

W przypadku osób przewlekle chorych, z niepełnosprawnościami lub w bardzo trudnej sytuacji
finansowej, możliwe jest także okresowe przyznawanie zasiłku na leki, np. na 3 miesiące, pół roku,
a czasem nawet dłużej. Wówczas po upływie okresu decyzji trzeba składać kolejny wniosek i ponownie
przechodzić ocenę sytuacji.

Nie wszystkie gminy chcą lub mogą przyznawać długotrwałe wsparcie na leki z uwagi na ograniczony budżet.
Zdarza się, że OPS przyjmuje zasadę: „pomoc na leki – własny udział pacjenta” i finansuje tylko
część kosztów, np. co drugą receptę, część zapotrzebowania miesięcznego albo tylko szczególnie drogi
preparat. Im lepiej udowodniona jest konieczność i skala trudności finansowych, tym łatwiej
o przychylną decyzję.

Kto może otrzymać zasiłek celowy na leki

Kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej

Aby w ogóle rozmawiać o zasiłku z pomocy społecznej, trzeba odnieść się do kryterium dochodowego.
Ustalane jest ono na poziomie ogólnopolskim i co kilka lat waloryzowane. Liczy się dochód:

• na osobę w rodzinie – jeśli osoba mieszka z innymi domownikami, tworząc rodzinę w rozumieniu ustawy,
• lub dochód osoby samotnie gospodarującej – jeśli mieszka sama.

Dochód rozumiany jest szeroko: to nie tylko renta czy emerytura, ale również m.in. wynagrodzenie z pracy,
świadczenia z ZUS, niektóre dodatki i zasiłki, dochody z najmu, alimenty, działalność gospodarcza rozliczana
na różnych zasadach. OPS oblicza średni dochód za miesiąc, poprzedzający złożenie wniosku (czasem kilka miesięcy).

Przekroczenie kryterium dochodowego nie zawsze zamyka drogę do pomocy. Ustawa dopuszcza przyznanie
zasiłku celowego „specjalnego” także przy dochodach wyższych, jeżeli po odliczeniu wydatków na leczenie
i inne koszty utrzymania pozostaje kwota niewystarczająca na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. To jednak
jeszcze bardziej uznaniowe i wymaga solidnego uzasadnienia.

Grupy osób, które najczęściej korzystają z pomocy na leki

Zasiłek celowy na leki może otrzymać każdy spełniający kryteria z ustawy, ale w praktyce
najczęściej pojawiają się następujące sytuacje:

• osoby starsze – z niskimi emeryturami, kilkoma chorobami przewlekłymi, często samotne;
• osoby z niepełnosprawnościami – gdzie leki, wyroby medyczne i rehabilitacja pochłaniają dużą
  część budżetu;
• rodziny z dziećmi przewlekle chorymi – np. cukrzyca typu 1, choroby neurologiczne, onkologiczne;
• osoby po nagłym zachorowaniu lub wypadku – gdy koszty leczenia gwałtownie rosną, a dochody spadają
  (np. utrata pracy, brak świadczenia chorobowego);
• osoby w kryzysie bezdomności – zwłaszcza z chorobami somatycznymi i psychicznymi,
  wymagające leków stałych.

Nie trzeba mieć orzeczenia o niepełnosprawności, aby otrzymać zasiłek celowy na leki. Orzeczenie jest
jednak mocnym argumentem, bo pokazuje trwałość lub długotrwałość schorzeń oraz wpływ na zdolność do pracy
i uzyskiwania dochodów.

Trudna sytuacja życiowa – nie tylko liczby

Poza czysto matematycznym kryterium dochodu OPS bada sytuację życiową. Ustawa wymienia otwarty katalog
„trudnych sytuacji życiowych”, m.in. niepełnosprawność, długotrwałą chorobę, bezrobocie,
bezdomność, przemoc w rodzinie, uzależnienia, zdarzenia losowe. Im więcej z tych czynników występuje
jednocześnie, tym większa szansa, że pomoc na leki zostanie uznana za uzasadnioną.

Przykład z praktyki: osoba z niepełnosprawnością w stopniu znacznym, mieszkająca na wsi, z niską rentą,
dojazdami do specjalistów i wydatkami na pieluchomajtki, leki i rehabilitację – ma znacznie
mocniejszą pozycję przy wniosku niż osoba o podobnym dochodzie, ale bez istotnych schorzeń i
dodatkowych kosztów zdrowotnych.

Pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym ocenia także warunki mieszkaniowe, koszty utrzymania
mieszkania, wsparcie rodziny, zadłużenia, realne wydatki na jedzenie, środki higieny, dojazdy.
Wszystko to może zostać uwzględnione, gdy OPS rozstrzyga, czy zasiłek celowy na leki jest uzasadniony.

Jak przygotować się do złożenia wniosku w OPS

Dokumenty potwierdzające sytuację finansową

Dobrze przygotowany komplet dokumentów przyspiesza procedurę i zmniejsza ryzyko odmowy.
Do wniosku o zasiłek celowy na leki zazwyczaj trzeba dołączyć:

• odcinki emerytur/rent z ZUS lub KRUS – najlepiej aktualne (za ostatni miesiąc);
• zaświadczenie o zarobkach z pracy – z wyszczególnieniem składników wynagrodzenia;
• decyzje o przyznanych świadczeniach – np. 500+, zasiłek rodzinny, świadczenia pielęgnacyjne;
  OPS często ma już te dane, ale lepiej mieć kopie;
• informacje o alimentach – wyrok lub ugoda oraz potwierdzenia przelewów lub ich braku;
• dokumentację dotyczącą działalności gospodarczej – jeśli ktoś prowadzi firmę (np. oświadczenie
  o dochodach, ryczałt, PIT);
• inne źródła dochodu – np. najem mieszkania, stypendia, prace dorywcze (wymagane oświadczenie).

Jeżeli sytuacja finansowa zmienia się dynamicznie (utrata pracy, zakończenie zasiłku chorobowego,
niewypłacone alimenty), trzeba to dokładnie opisać i – o ile to możliwe – poprzeć dokumentami
(świadectwo pracy, zaświadczenia z PUP, z komornika, z zakładu pracy).

Dokumentacja medyczna i recepty

W przypadku zasiłku celowego na leki dokumentacja medyczna jest równie ważna jak finansowa.
Najlepiej przygotować:

• aktualne zaświadczenie od lekarza prowadzącego – opis chorób, zalecane leczenie,
  konieczność regularnego przyjmowania leków;
• karty informacyjne z leczenia szpitalnego, poradni specjalistycznych;
• orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niezdolności do pracy – jeśli jest;
• wydruk historii recept z Internetowego Konta Pacjenta lub zestawienie wypisane przez lekarza
  rodzinnego – szczególnie przy długotrwałym leczeniu;
• same recepty do wykupienia – papierowe lub numery recept w formie SMS/e-recept.

Dobrym pomysłem jest przygotowanie prostego zestawienia miesięcznych kosztów leków.
Można na kartce wypisać: nazwa leku, dawka, ilość opakowań na miesiąc, dopłata pacjenta po refundacji.
Taki dokument nie ma formalnej mocy, ale pomaga pracownikowi socjalnemu zorientować się w skali wydatków.

U niektórych pacjentów istnieje możliwość zamiany droższych leków na tańsze zamienniki. OPS może zapytać,
czy lekarz rozważał takie zamiany. Jeśli lekarz z przyczyn medycznych wyklucza zamienniki, warto poprosić
o krótką adnotację w zaświadczeniu. To istotny argument, gdy kwota dopłaty do leków jest wysoka.

Dowody innych wydatków i obciążeń

Żeby dobrze uzasadnić wniosek o zasiłek celowy na leki, przydają się także dokumenty dotyczące
innych stałych kosztów, np.:

• rachunki za prąd, gaz, wodę, ogrzewanie – najlepiej z ostatnich kilku miesięcy;
• czynsz do spółdzielni/wspólnoty lub umowa najmu i potwierdzenie płatności;
• raty kredytów i pożyczek – umowy kredytowe lub harmonogramy spłat;
• koszty dojazdów do lekarzy – bilety, rachunki za paliwo (choć te nie zawsze są formalnie wymagane);
• koszty specjalnej diety – rachunki za produkty dietetyczne, żywność medyczną (jeśli lekarz zalecił dietę).

Im lepiej pokazane jest, że po opłaceniu podstawowych kosztów życia
na leki po prostu nie wystarcza, tym większa szansa, że OPS przyzna wsparcie.
Nie chodzi o gromadzenie ton papierów – ważne są te, które naprawdę przedstawiają obraz sytuacji.

Jak napisać wniosek o zasiłek celowy na leki w OPS

Co musi znaleźć się w treści wniosku

W większości ośrodków funkcjonują gotowe formularze, ale można też złożyć pismo własne.
Niezależnie od formy, we wniosku powinny znaleźć się:

• dane wnioskodawcy: imię, nazwisko, adres, PESEL, telefon do kontaktu;
• rodzaj świadczenia: zasiłek celowy na leki (dobrze nazwać rzecz po imieniu);
• określenie, czy chodzi o pomoc jednorazową, czy okresową (np. na 3 miesiące);
• krótki opis sytuacji zdrowotnej i rodzinnej – schorzenia, niepełnosprawność, liczba osób na utrzymaniu;
• informacja o dochodach i najważniejszych wydatkach;
• dokładne wskazanie, na co mają być przeznaczone środki – konkretne leki, wyroby medyczne;
• prośba o pozytywne rozpatrzenie wniosku, z uzasadnieniem, dlaczego bez zasiłku zakup leków jest niemożliwy
  lub bardzo utrudniony;
• data i własnoręczny podpis.

Jak uzasadnić potrzebę przyznania zasiłku celowego na leki

Sama prośba o „dopłatę do leków” jest zbyt ogólna. Uzasadnienie powinno pokazać związek między chorobą,
kosztami leczenia a brakiem środków na zakup leków. Pomaga jasna, konkretna konstrukcja:

• krótki opis chorób i konieczności stałego leczenia (na podstawie dokumentacji medycznej);
• wskazanie, jakie leki są niezbędne i w jakich ilościach miesięcznie;
• określenie łącznej miesięcznej kwoty, której brakuje na wykupienie recept;
• pokazanie, że po opłaceniu kosztów utrzymania nie pozostaje rezerwa na leki;
• wskazanie, jakie konsekwencje zdrowotne lub życiowe ma brak leków (np. ryzyko hospitalizacji, nasilenia objawów);
• opis dotychczasowych prób radzenia sobie – pożyczki, pomoc rodziny, oszczędzanie na innych wydatkach.

Uzasadnienie nie musi być długie, ma być zrozumiałe. Lepiej unikać ogólników typu „jest mi ciężko”,
a zamiast tego pokazać konkret, np.: „Po opłaceniu czynszu, mediów i zakupu żywności pozostaje mi
ok. 150 zł, podczas gdy koszt leków na miesiąc wynosi ok. 280 zł. Brakujące 130 zł chcę przeznaczyć na leki X i Y,
bez których nie mogę normalnie funkcjonować”.

Przykład: emeryt po udarze opisuje, że odkąd ceny leków wzrosły, co drugi miesiąc rezygnuje z części terapii,
bo nie jest w stanie wykupić wszystkich recept. Dołącza wydruk z IKP i rachunki z apteki z ostatnich miesięcy.
Takie przedstawienie sprawy pokazuje ciągłość problemu, a nie jednorazowy kryzys.

Przykładowy schemat prostego uzasadnienia

Dla osób, które mają trudność z pisaniem, przydaje się „szkielet” kilku zdań. Można go dostosować do swojej sytuacji:

• „Zwracam się z prośbą o przyznanie zasiłku celowego na leki, ponieważ choruję na… (wymienić główne schorzenia)
  i wymagam stałego leczenia.”
• „Moje miesięczne dochody wynoszą… zł, a miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania, media i żywność
  to około… zł. Po ich opłaceniu nie pozostaje mi kwota wystarczająca na zakup leków.”
• „Leki, których potrzebuję w każdym miesiącu, to m.in.: … (wymienić nazwy lub grupy leków).
  Łączny koszt dopłaty z mojej strony wynosi ok.… zł miesięcznie.”
• „Brak możliwości regularnego kupowania leków powoduje… (np. nasilenie bólu, problemy z poruszaniem się,
  ryzyko zaostrzenia choroby i pobytu w szpitalu).”
• „Rodzina nie jest w stanie zapewnić mi stałej pomocy finansowej, dotychczas korzystałem/am z…
  (pożyczek, jednorazowej pomocy bliskich, oszczędzania na żywności), co nie rozwiązuje problemu.”

Tak przygotowany opis, połączony z dokumentami, zwykle znacznie ułatwia pracownikowi socjalnemu ocenę
skali trudności i może przechylić szalę na korzyść wnioskodawcy.

Najczęstsze błędy we wnioskach o zasiłek na leki

W praktyce ośrodków pomocy społecznej powtarza się kilka typowych uchybień, które mogą skończyć się odmową
lub wezwaniem do uzupełnień. Warto ich uniknąć:

• brak wskazania konkretnych leków – ogólne sformułowania „na leki” bez listy lub recept;
• niekompletny opis sytuacji dochodowej – pominięcie np. alimentów, najmu pokoju, prac dorywczych;
• brak dokumentów medycznych – wniosek bez zaświadczeń, jedynie z ustnym opisem choroby;
• sprzeczności w dokumentach – inne dochody w oświadczeniu, inne w PIT lub zaświadczeniu z pracy;
• bardzo ogólnikowe uzasadnienia – „jestem w trudnej sytuacji, proszę o pomoc”, bez wyliczeń i konkretów;
• niepodpisanie wniosku lub brak daty – drobiazg, ale potrafi opóźnić procedurę;
• niezgłoszenie istotnych zmian po złożeniu wniosku – np. utrata pracy, przyznanie świadczenia.

Dobrą praktyką jest krótkie sprawdzenie wniosku „czytając oczami urzędnika”: czy z treści jasno wynika,
ile osób żyje w gospodarstwie domowym, jakie są dochody, jakie koszty leczenia i dlaczego bez pomocy
nie ma możliwości zakupu leków.

Rola wywiadu środowiskowego – o co może pytać pracownik socjalny

Po złożeniu wniosku często następuje wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania.
To obowiązkowy etap przy większości świadczeń z pomocy społecznej, również przy zasiłku celowym na leki.

Pracownik socjalny może zapytać m.in.:

• kto faktycznie mieszka w gospodarstwie domowym i jakie ma dochody;
• jak wyglądają codzienne wydatki na żywność, środki higieny, media;
• jakie są stałe koszty leczenia: leki, wizyty prywatne, rehabilitacja, dojazdy;
• jakie wsparcie zapewnia rodzina – finansowe, rzeczowe, w opiece;
• czy wnioskodawca ma zadłużenia mieszkaniowe, kredyty, pożyczki i jak ich spłata wpływa na budżet;
• jak choroba wpływa na możliwość pracy lub samodzielne funkcjonowanie.

Nie chodzi o „przesłuchiwanie”, lecz o odtworzenie realnego obrazu sytuacji. Warto mówić szczerze,
także o trudnościach w gospodarowaniu pieniędzmi czy dotychczasowych nieudanych próbach wyjścia z zadłużenia.
Jeżeli ktoś korzysta z pomocy organizacji pozarządowych (jadłodajnie, paczki żywnościowe), również dobrze jest o tym wspomnieć.

Część osób czuje się skrępowana wizytą pracownika socjalnego w mieszkaniu. Mimo dyskomfortu to właśnie wywiad
bywa najmocniejszym dowodem potwierdzającym, że dochody „na papierze” nie oddają realnego ubóstwa
i skali wydatków zdrowotnych.

Na jaki okres i w jakiej wysokości może być przyznany zasiłek na leki

Przepisy nie narzucają sztywnych kwot ani okresów przyznawania zasiłku celowego na leki.
Decyzja należy do OPS i zależy od możliwości budżetowych gminy, a także oceny sytuacji wnioskodawcy.

W praktyce spotyka się różne rozwiązania:

• pomoc jednorazową – np. jednorazowa dopłata do wykupu większej partii leków po wyjściu ze szpitala;
• pomoc okresową – na kilka miesięcy, gdy z góry wiadomo, że leczenie jest stałe, a sytuacja dochodowa
  raczej się nie zmieni (np. stała renta, niepełnosprawność);
• pomoc „pomostową” – na czas między utratą dochodu a uzyskaniem innego świadczenia (np. zasiłku stałego,
  świadczenia rehabilitacyjnego).

Kwoty są bardzo zróżnicowane. OPS rzadko finansuje całość kosztów leczenia – częściej pokrywa część wydatków,
tak aby umożliwić wykup kluczowych leków. U niektórych osób ustala się priorytetową listę medykamentów,
bez których nie da się prowadzić terapii (np. insulina, leki przeciwpadaczkowe) i to one są objęte wsparciem.

Jeżeli zasiłek jest przyznany na okres kilku miesięcy, czasem w decyzji pojawia się wymóg ponownego złożenia
dokumentów medycznych lub finansowych po określonym czasie. Chodzi o sprawdzenie, czy sytuacja się nie poprawiła,
np. po uzyskaniu renty lub powrocie do pracy.

Czy OPS może przyznać pomoc w formie rzeczowej zamiast pieniędzy

Zasiłek celowy na leki może być realizowany nie tylko jako przelew czy wypłata gotówki.
Ustawa dopuszcza formę rzeczową – w przypadku leków najczęściej są to:

• refundacja poniesionych wydatków po przedstawieniu rachunków z apteki;
• opłacenie faktury wystawionej na OPS przez aptekę (po wcześniejszym ustaleniu zasad);
• skierowanie do konkretnej placówki (np. dom pomocy społecznej, zakład opiekuńczo-leczniczy),
  jeśli sytuacja zdrowotna tego wymaga – to rozwiązanie dotyczy jednak szerszej pomocy, nie tylko leków.

W przypadku leków najwygodniejszym rozwiązaniem bywa refundacja na podstawie rachunków: wnioskodawca wykupuje leki,
zbiera paragony imienne lub faktury, a następnie OPS zwraca całość albo część kosztów. Czasem jednak,
ze względu na ryzyko niewłaściwego wydatkowania środków, ośrodek decyduje się opłacić leki bezpośrednio w aptece.

Odmowa przyznania zasiłku na leki – co dalej

Jeżeli OPS wyda decyzję odmowną, nie kończy to sprawy. Każda decyzja administracyjna zawiera pouczenie o prawie
odwołania. Zwykle w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji można złożyć odwołanie za pośrednictwem OPS
do samorządowego kolegium odwoławczego.

Odwołanie nie wymaga skomplikowanego języka prawniczego. W piśmie dobrze jest:

• wskazać numer i datę decyzji, od której się odwołujemy;
• napisać, że „nie zgadzamy się z decyzją w całości/części i wnosimy o jej zmianę”;
• krótko wyjaśnić, dlaczego ocena OPS jest – zdaniem wnioskodawcy – błędna (np. pominięto koszty leczenia,
  nie uwzględniono nagłego pogorszenia stanu zdrowia, błędnie obliczono dochód);
• dołączyć nowe dokumenty, których nie było w chwili wydawania decyzji (np. świeże zaświadczenie lekarskie, rachunki).

Zdarza się, że już na etapie ponownego przeanalizowania sprawy przez OPS (przed wysłaniem akt do kolegium)
ośrodek zmienia stanowisko, jeśli pojawią się nowe dowody lub lepsze uzasadnienie.
W praktyce bywa też tak, że po odmowie, gdy sytuacja zdrowotna lub finansowa dodatkowo się pogorszy,
osoba ponawia wniosek, dołączając aktualne dokumenty.

Jak przygotować się do rozmowy w OPS

Dobrze jest nie iść „z marszu”. Krótkie przygotowanie często ułatwia rozmowę i zmniejsza stres. Pomaga m.in.:

• spisanie sobie na kartce najważniejszych informacji: dochód, koszty mieszkania, orientacyjny koszt leków;
• zabranie segregatora lub teczki, w której dokumenty są ułożone: dochody, medyczne, rachunki – w jednej kolejności;
• zastanowienie się, które leki są absolutnie niezbędne, a które – w razie potrzeby – mogłyby być finansowane w drugiej kolejności;
• przygotowanie krótkiej informacji o pomocy od rodziny: kto i w jakim zakresie wspiera, a kto nie może pomóc i z jakich powodów.

Osoby, które łatwo się denerwują, mogą poprosić bliskiego o towarzyszenie w OPS. Obecność kogoś z rodziny lub opiekuna
często pomaga w spokojnym przekazaniu informacji, zwłaszcza gdy choroba wpływa na pamięć, koncentrację czy mowę.

Współpraca z lekarzem przy ubieganiu się o pomoc na leki

Lekarz rodzinny lub specjalista bywa ważnym sojusznikiem w procesie ubiegania się o zasiłek celowy na leki.
Chodzi przede wszystkim o:

• jasne zaświadczenie, że dane leki są konieczne, a nie jedynie „wskazane”;
• wskazanie, czy istnieje możliwość tańszych zamienników – jeśli nie, krótka adnotacja, dlaczego;
• opis wpływu braku leczenia na stan zdrowia (np. ryzyko zaostrzenia, hospitalizacji, kalectwa);
• określenie przewidywanego czasu trwania leczenia (stałe, długotrwałe, czasowe).

W praktyce często przydaje się jedno, dobrze przygotowane zaświadczenie od lekarza prowadzącego,
które można wykorzystać nie tylko w OPS, ale również przy ubieganiu się o inne formy wsparcia (np. orzeczenie o niepełnosprawności,
świadczenia z ZUS). Dobrze więc poprosić lekarza o dokument napisany czytelnym językiem, z jasno wypunktowanymi rozpoznaniami
i zaleceniami.

Wsparcie dodatkowe obok zasiłku celowego na leki

Zasiłek celowy na leki to jeden z elementów systemu. Niekiedy dopiero połączenie kilku form pomocy pozwala realnie
ustabilizować sytuację osoby przewlekle chorej. W zależności od schorzeń i sytuacji życiowej w grę wchodzą m.in.:

• świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych (renty, świadczenia rehabilitacyjne, zasiłek chorobowy);
• świadczenia związane z niepełnosprawnością (zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna,
  zasiłek dla opiekuna);

Inne formy pomocy, które mogą obniżyć koszty leczenia

Poza klasycznymi świadczeniami pieniężnymi istnieją rozwiązania, które nie zawsze są kojarzone z pomocą społeczną,
a realnie zmniejszają wydatek na leki czy leczenie. W praktyce warto sprawdzić m.in.:

• programy lekowe NFZ – część drogich terapii (np. w onkologii, reumatologii, hepatologii) jest finansowana z budżetu państwa;
  lekarz specjalista może skierować do odpowiedniego programu;
• leki 75+ – osoby po ukończeniu 75 lat mają listę bezpłatnych leków refundowanych; lekarz rodzinny
  wystawia receptę z oznaczeniem „S”;
• fundacje pacjenckie – prowadzą programy dopłat do konkretnych terapii, refundacji dojazdów,
  badań czy środków opatrunkowych; OPS często ma listę takich organizacji;
• stypendia lub zapomogi zakładowe – większe zakłady pracy i związki zawodowe bywają
  w stanie przyznać jednorazową pomoc pracownikowi w trudnej sytuacji zdrowotnej;
• ulgi w opłatach lokalnych – obniżenie lub rozłożenie na raty podatku od nieruchomości, opłat za śmieci,
  czynsz w mieszkaniu komunalnym; dzięki temu więcej środków można przeznaczyć na leczenie.

Dobrze jest powiedzieć w OPS nie tylko o trudnościach, ale też o działaniach, które już zostały podjęte:
staraniach o rentę, wniosku o orzeczenie niepełnosprawności, kontaktach z fundacjami. Pokazuje to,
że zasiłek na leki jest elementem szerszej strategii radzenia sobie z chorobą, a nie jedynym źródłem utrzymania.

Najczęstsze błędy przy składaniu wniosku o zasiłek na leki

Powtarzają się pewne potknięcia, przez które postępowanie się wydłuża albo kończy odmową. Warto ich uniknąć. Najczęściej chodzi o:

• brak kompletu dokumentów – szczególnie brak zaświadczeń o dochodach lub aktualnej dokumentacji medycznej;
  OPS ma wtedy ograniczoną możliwość przyznania pomocy;
• zaniżanie lub zatajanie dochodu – np. pominięcie alimentów, pracy dorywczej; gdy prawda wyjdzie na jaw,
  zaufanie do wnioskodawcy spada, a decyzje bywają ostrożniejsze;
• nieczytelne zestawienie kosztów leczenia – paragony wrzucone luzem bez informacji, które leki są stałe,
  a które jednorazowe, utrudniają ocenę sytuacji;
• brak wskazania najważniejszych leków – gdy pacjent ma długą listę preparatów, ale nie potrafi wskazać,
  które są kluczowe dla zdrowia, pracownikowi trudniej zaproponować sensowny zakres pomocy;
• składanie wniosku „na ostatnią chwilę” – np. dopiero w dniu, gdy kończą się leki;
  administracja nie zawsze zdąży z decyzją przed wyczerpaniem zapasu;
• brak kontaktu z OPS po zmianie sytuacji – np. przyznanie renty, zmiana liczby osób w gospodarstwie;
  ośrodek może wtedy żądać zwrotu części świadczeń, jeśli informacje zostały zatajone.

Prostsza droga to szczera rozmowa i uporządkowane dokumenty. Krótka kartka z wypisanymi lekami, dawkami, orientacyjnymi kosztami
i dochodem domowym potrafi zastąpić długie tłumaczenia przy okienku.

Jak uzasadnić, że leki są ważniejsze niż inne wydatki

W rozmowie z pracownikiem socjalnym często pojawia się pytanie, dlaczego właśnie leki mają być dofinansowane, a nie np. odzież czy żywność.
Nie trzeba tworzyć skomplikowanych wywodów, ale dobrze jest pokazać logiczną kolejność priorytetów.

Przydatne bywa odwołanie się do konkretnych konsekwencji:

• bez leków przeciwcukrzycowych – ryzyko hospitalizacji, amputacji, powikłań narządowych;
• bez leków kardiologicznych – zagrożenie udarem, zawałem, utratą samodzielności;
• bez leków przeciwpadaczkowych – możliwość napadów, urazów, utraty zdolności do pracy;
• bez leków psychiatrycznych – ryzyko zaostrzenia choroby, pobytu w szpitalu, rozpadu więzi rodzinnych.

Część osób mówi bardzo ogólnie: „jak nie wykupię leków, będzie gorzej”. Dużo mocniej wybrzmiewa zdanie
„jeśli nie wezmę tych leków, mogę stracić przytomność w pracy, a wtedy grozi mi zwolnienie”
albo „bez tego inhalatora nie jestem w stanie wejść po schodach na drugie piętro”.
Konkretny opis codziennych trudności ułatwia OPS-owi powiązanie kosztów leczenia z ryzykiem społecznym: utratą pracy, samodzielności,
a w skrajnym przypadku – koniecznością umieszczenia w placówce całodobowej.

Jak zachować się, gdy otrzymana kwota jest dużo niższa niż potrzeby

Nie zawsze odpowiedzią na obszerną dokumentację jest wysoka kwota wsparcia. Gmina ma ograniczony budżet,
a pracownicy muszą dzielić środki między wiele osób. Jeśli decyzja jest pozytywna, ale przyznana kwota nie pokrywa nawet połowy kosztów leków,
można zareagować na kilka sposobów.

• spokojna rozmowa z prowadzącym sprawę – warto zapytać, z czego wynika wysokość zasiłku,
  czy w gminie są wewnętrzne limity, czy istnieje szansa na kolejną pomoc po upływie określonego czasu;
• uzupełnienie dokumentów – jeśli w trakcie postępowania pojawiły się nowe rachunki, wypis ze szpitala,
  decyzja z ZUS, można złożyć prośbę o ponowne przeanalizowanie sprawy;
• złożenie kolejnego wniosku – zwłaszcza przy przewlekłych, stale kosztownych chorobach; w wielu gminach
  dopuszcza się kilkukrotne korzystanie z pomocy w ciągu roku, jeśli sytuacja tego wymaga;
• równoległe szukanie innych źródeł wsparcia – fundacje, programy lekowe, porady prawne i socjalne w organizacjach pozarządowych.

Bywa, że po pierwszym, skromnym zasiłku OPS – widząc rzetelne dokumentowanie wydatków i dalsze trudności – przy kolejnym wniosku
decyduje się na wyższe kwoty albo dłuższy okres pomocy. Stabilna współpraca często przynosi lepsze efekty niż jednorazowe „szarpanie się” o wszystko.

Specyfika wniosku o zasiłek na leki u osób pracujących

Zasiłek celowy na leki nie jest przeznaczony wyłącznie dla bezrobotnych czy emerytów. Zdarza się, że o dopłatę ubiega się osoba pracująca,
której częste zwolnienia, droga terapia lub dojazdy do specjalistów pochłaniają większość wynagrodzenia.
Taka sytuacja bywa w OPS odbierana inaczej niż typowe „ubóstwo dochodowe” i wymaga starannego wyjaśnienia.

W uzasadnieniu dobrze jest podkreślić m.in.:

• jak choroba wpływa na zdolność do dalszej pracy – czy grozi orzeczeniem o niezdolności,
  koniecznością przekwalifikowania lub zmiany stanowiska;
• że leczenie ma na celu utrzymanie aktywności zawodowej, a więc zapobieganie całkowitemu uzależnieniu od systemu świadczeń;
• realne wydatki związane z pracą przy chorobie: dojazdy na rehabilitację przed lub po pracy, prywatne wizyty,
  które mają skrócić czas oczekiwania;
• jeśli to możliwe – stanowisko lekarza, że przerwanie leczenia może doprowadzić do niezdolności do pracy.

Dobrym argumentem bywa wskazanie, że niewielkie wsparcie na leki pomaga utrzymać zatrudnienie,
a więc w dłuższej perspektywie odciąża zarówno OPS, jak i inne instytucje (ZUS, powiatowe urzędy pracy).

Osoby starsze i samotne – na co zwrócić uwagę przy wniosku o leki

U seniorów problemem rzadko jest tylko brak pieniędzy. Dochodzą do tego ograniczenia w poruszaniu się, trudności z rozumieniem dokumentów,
kłopoty z pamięcią czy wzrokiem. Dlatego przy przygotowywaniu wniosku sensowne bywa wsparcie rodziny, sąsiadów, pielęgniarki środowiskowej.

W dokumentacji i rozmowie z OPS pomocne może być:

• jasne wskazanie, czy osoba starsza radzi sobie samodzielnie z dawkowaniem i wykupywaniem leków,
  czy wymaga stałej pomocy;
• opis, czy są realnie dostępni bliscy (geograficznie i czasowo), czy rodzina mieszka daleko lub ma własne,
  poważne obciążenia (choroba, niepełnosprawność dzieci, praca zmianowa);
• informacja, czy senior korzysta już z usług opiekuńczych z OPS – jeśli tak, da się lepiej skoordynować
  zasiłek na leki z pomocą w codziennym życiu;
• zaznaczenie, jeśli osoba ma trudności z obsługą konta bankowego, kart płatniczych czy recept elektronicznych –
  OPS może dostosować formę wypłaty lub formę realizacji zasiłku;
• opis, jak częste są hospitalizacje i zaostrzenia chorób – to pokazuje, że koszt leków nie jest „chwilowym” kłopotem,
  ale stałym obciążeniem.

Przykład z praktyki: samotna 82‑letnia kobieta z niewydolnością serca i cukrzycą. Dochód z emerytury przekraczał kryterium o kilkadziesiąt złotych,
ale po wywiadzie środowiskowym i analizie paragonów z aptek OPS zdecydował o przyznaniu zasiłku z uwagi na szczególne okoliczności
i wysokie ryzyko hospitalizacji przy przerwaniu leczenia. Kluczowe okazało się rzetelne pokazanie kosztów i opisu codziennego funkcjonowania.

Jak łączyć zasiłek na leki z planowaniem domowego budżetu

Zasiłek celowy nie zastąpi gospodarowania finansami, ale może być bodźcem do uporządkowania wydatków.
Podczas rozmowy w OPS często okazuje się, że w domowym budżecie są pozycje, które można choć częściowo ograniczyć, żeby zwiększyć „margines” na leczenie.

Pomaga w tym kilka prostych kroków:

• spisanie wszystkich wydatków z ostatniego miesiąca – również tych drobnych, jak przekąski, papierosy, płatne telewizje;
  często dopiero na papierze widać, gdzie „ucieka” najwięcej pieniędzy;
• podział kosztów na trzy grupy: niezbędne do życia (mieszkanie, media, leki), ważne, ale możliwe do modyfikacji (dojazdy, żywność lepszej jakości),
  oraz te, które można ograniczyć lub zrezygnować w pierwszej kolejności;
• omówienie budżetu z pracownikiem socjalnym – wielu z nich ma doświadczenie w szukaniu tańszych rozwiązań:
  zamiana taryfy prądu, zmiana operatora, korzystanie z jadłodajni lub banków żywności przy jednoczesnym „przesunięciu” oszczędności na leki;
• ustalenie minimalnego, „nieruszalnego” poziomu środków na leki – np. określona kwota miesięcznie,
  która w pierwszej kolejności idzie na wykup najważniejszych preparatów.

Takie podejście bywa dobrze oceniane przez OPS. Pokazuje, że wnioskodawca nie przerzuca całości odpowiedzialności na instytucje,
ale robi wszystko, by własnymi siłami zabezpieczyć leczenie, a pomoc publiczna ma charakter uzupełniający.

Rola asystenta rodziny i organizacji pozarządowych przy długotrwałym korzystaniu z pomocy na leki

Gdy zasiłek na leki jest konieczny przez dłuższy czas – miesiącami lub latami – samo składanie kolejnych wniosków często nie rozwiązuje problemu.
Szczególnie w rodzinach z dziećmi, gdzie choroba przewlekła jednego domownika dociąża wszystkich, dużym wsparciem bywa udział innych specjalistów.

Może to być m.in.:

• asystent rodziny – pomaga uporządkować sprawy urzędowe, kontaktuje się z OPS, szkołą, lekarzami,
  wspiera w planowaniu budżetu i systematycznym gromadzeniu dokumentów do wniosków;
• psycholog lub terapeuta – choroba przewlekła, szczególnie u dziecka, generuje napięcia, poczucie winy,
  konflikty w rodzinie; opanowanie tego tła ułatwia konstruktywną współpracę z instytucjami;
• organizacje pacjentów – zrzeszają osoby z podobnymi schorzeniami, dzielą się wiedzą o tym,
  jakie świadczenia przysługują, jak je najlepiej udokumentować, gdzie szukać dodatkowych źródeł finansowania leków;
• poradnie prawne i obywatelskie – pomagają sformułować odwołania, wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy,
  skontrolować poprawność decyzji OPS.

Tam, gdzie pojawia się kilka instytucji, dobrze działa jedna, „wiodąca” osoba kontaktowa –
czasem jest to pracownik socjalny, czasem asystent rodziny lub członek organizacji pozarządowej.
Ułatwia to koordynację działań, żeby dokumentacja medyczna, decyzje o niepełnosprawności, wnioski o zasiłki i zlecenia na wyroby medyczne
„pracowały” na rzecz jednej, spójnej strategii pomocy, a nie mnożyły się w odrębnych teczkach.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Kto może dostać zasiłek celowy na leki z OPS?

Zasiłek celowy na leki może otrzymać osoba lub rodzina, która znajduje się w trudnej sytuacji życiowej (np. choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, bezdomność) i spełnia kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej. Pod uwagę brany jest dochód na osobę w rodzinie albo dochód osoby samotnie gospodarującej.

Możliwy jest także tzw. specjalny zasiłek celowy dla osób przekraczających kryterium dochodowe, jeśli po odliczeniu kosztów leczenia i podstawowych wydatków na życie pozostają im bardzo niewielkie środki. Taka pomoc ma jednak jeszcze bardziej uznaniowy charakter i wymaga szczegółowego udokumentowania sytuacji.

Na jakie leki i wyroby medyczne można dostać zasiłek celowy?

Zasiłek celowy może obejmować nie tylko leki na receptę, ale zwykle także inne niezbędne wydatki zdrowotne, takie jak:

• leki na receptę – refundowane i nierefundowane, przepisane przez lekarza,
• leki bez recepty (OTC), jeśli są zalecone przez lekarza lub niezbędne przy danej chorobie,
• wyroby medyczne – np. paski do glukometru, igły do penów insulinowych, cewniki, specjalistyczne opatrunki,
• środki opatrunkowe i pielęgnacyjne przy schorzeniach przewlekłych (np. odleżyny, rany przewlekłe),
• wybrane suplementy diety, jeśli lekarz wyraźnie wskazał je w dokumentacji jako konieczne.

Zakres finansowanych wydatków może się różnić w zależności od gminy – część OPS-ów wymaga szczegółowego potwierdzenia lekarskiego, zwłaszcza przy lekach bez recepty i suplementach.

Czy zasiłek celowy na leki jest przyznawany jednorazowo czy na dłuższy okres?

Zasiłek celowy na leki może mieć charakter jednorazowy – np. po wyjściu ze szpitala, gdy trzeba wykupić drogi zestaw leków i brakuje pieniędzy. Wtedy OPS przyznaje pomoc na konkretny, jednorazowy wydatek (czasem na podstawie recept lub faktur).

W przypadku osób przewlekle chorych lub z niepełnosprawnościami możliwe jest też przyznanie zasiłku okresowego, np. na 3 czy 6 miesięcy. Po zakończeniu okresu wskazanego w decyzji trzeba jednak ponownie złożyć wniosek i przejść ocenę sytuacji. Nie wszystkie gminy decydują się na długotrwałe wsparcie, zwłaszcza jeśli mają ograniczony budżet – zdarza się też, że OPS finansuje tylko część kosztów leków.

Jakie dokumenty są potrzebne do wniosku o zasiłek celowy na leki?

Do wniosku o zasiłek celowy na leki warto przygotować komplet dokumentów potwierdzających sytuację finansową i zdrowotną, m.in.:

• odcinki emerytur/rent z ZUS lub KRUS,
• zaświadczenie o zarobkach z pracy,
• decyzje o przyznanych świadczeniach (np. 500+, zasiłek rodzinny, świadczenie pielęgnacyjne),
• informacje o alimentach (wyrok/ugoda i potwierdzenia przelewów),
• dokumenty dotyczące działalności gospodarczej (jeśli jest prowadzona),
• dokumentację medyczną: zaświadczenia od lekarzy, wypisy ze szpitala, orzeczenie o niepełnosprawności (jeśli jest),
• recepty, wykazy leków, ewentualnie rachunki lub faktury za leki i wyroby medyczne.

Im dokładniej udokumentujesz zarówno dochody i wydatki, jak i konieczność stosowania konkretnych leków, tym łatwiej OPS oceni zasadność przyznania pomocy.

Jak napisać uzasadnienie wniosku o zasiłek celowy na leki w OPS?

Uzasadnienie powinno jasno pokazywać, że bez pomocy na leki nie jesteś w stanie zabezpieczyć podstawowych potrzeb życiowych lub Twoje zdrowie (a nawet życie) jest realnie zagrożone. Warto opisać:

• jakie choroby lub niepełnosprawność powodują konieczność stałego leczenia,
• jakie leki i wyroby medyczne musisz regularnie kupować i ile to kosztuje miesięcznie,
• jakie masz dochody i podstawowe wydatki (czynsz, media, jedzenie, dojazdy do lekarza),
• co się dzieje, gdy nie wykupisz leków (np. zaostrzenie choroby, ryzyko hospitalizacji).

Dobrym rozwiązaniem jest dołączenie do wniosku krótkiego, czytelnego zestawienia „dochody – wydatki” oraz zaświadczeń lekarskich z wyszczególnieniem koniecznych leków. Ułatwia to pracownikowi socjalnemu ocenę sytuacji i zwiększa szansę na pozytywną decyzję.

Czy trzeba mieć orzeczenie o niepełnosprawności, żeby dostać zasiłek na leki?

Orzeczenie o niepełnosprawności nie jest warunkiem koniecznym do otrzymania zasiłku celowego na leki. Pomoc może dostać każda osoba, która spełnia kryterium dochodowe i znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, np. z powodu choroby, nawet jeśli formalnie nie ma orzeczonej niepełnosprawności.

Orzeczenie jest jednak bardzo ważnym argumentem przy rozpatrywaniu wniosku, ponieważ potwierdza długotrwały charakter schorzeń oraz wpływ na zdolność do pracy i uzyskiwania dochodów. W połączeniu z dokumentacją medyczną i wywiadem środowiskowym może znacząco wzmocnić uzasadnienie potrzeby przyznania zasiłku na leki.

Czy przekroczenie kryterium dochodowego wyklucza zasiłek celowy na leki?

Przekroczenie kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej co do zasady utrudnia uzyskanie zwykłego zasiłku celowego, ale nie zamyka całkowicie drogi do wsparcia. Przepisy przewidują możliwość przyznania tzw. specjalnego zasiłku celowego osobom, które przekraczają kryterium, lecz ich sytuacja jest wyjątkowo trudna, głównie z powodu wysokich kosztów leczenia.

W takiej sytuacji trzeba bardzo dokładnie wykazać, że po odliczeniu kosztów leków i podstawowych wydatków na utrzymanie pozostaje kwota niewystarczająca na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Decyzja ma charakter całkowicie uznaniowy, dlatego kluczowe jest rzetelne udokumentowanie zarówno dochodów, jak i wszystkich kosztów związanych z leczeniem.

Najważniejsze punkty

• Zasiłek celowy na leki to uznaniowe świadczenie z pomocy społecznej, przyznawane jednorazowo lub okresowo na pokrycie konkretnych, niezbędnych kosztów zakupu leków i wyrobów medycznych.
• Podstawą jest ogólny zasiłek celowy z ustawy o pomocy społecznej – przepisy nie definiują osobno „zasiłku na leki”, ale OPS-y wyodrębniły go w praktyce i często mają własne procedury jego przyznawania.
• Wsparcie może obejmować nie tylko leki na receptę, lecz także leki OTC, wyroby medyczne, środki opatrunkowe oraz wybrane suplementy diety, o ile lekarz potwierdzi ich konieczność w dokumentacji.
• Zasiłek może mieć formę jednorazowej pomocy (np. po hospitalizacji przy drogich lekach) albo wsparcia okresowego dla osób przewlekle chorych, jednak każdorazowo wymaga ponownej oceny sytuacji i nowego wniosku.
• Przy przyznawaniu świadczenia OPS bierze pod uwagę kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej, ale możliwy jest też „zasiłek celowy specjalny” przy dochodzie powyżej kryterium, jeśli realnie brakuje środków na podstawowe potrzeby po opłaceniu leczenia.
• Z uwagi na ograniczone budżety gmin pomoc na leki bywa częściowa (np. finansowanie tylko części recept lub najbardziej kosztownych preparatów), dlatego bardzo ważne jest dobre udokumentowanie konieczności leczenia i trudności finansowych.
• Najczęściej z zasiłku celowego na leki korzystają osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, rodziny z przewlekle chorymi dziećmi, osoby po nagłym zachorowaniu lub wypadku oraz osoby w kryzysie bezdomności.

Inne wpisy na ten temat:

• 

  Kiedy przysługuje zasiłek dla opiekuna i czym różni…

• 

  Czy osobie z niepełnosprawnością przysługuje zasiłek…

• 

  Kiedy przysługuje zasiłek pielęgnacyjny i…

• 

  Zasiłek pielęgnacyjny czy dodatek pielęgnacyjny –…

• 

  Świadczenie pielęgnacyjne dla opiekunów – komu się należy?

• 

  Świadczenie uzupełniające „500+ dla…