Dlaczego ustawienia bezpieczeństwa są kluczowe dla osób z niepełnosprawnością
Specyficzne wyzwania w zakupach online
Osoby z niepełnosprawnością często polegają na zakupach online bardziej niż inni użytkownicy. Dla wielu z nich jest to wygodniejsza, a czasem jedyna realna forma robienia zakupów. To jednocześnie oznacza częstsze logowanie do sklepów, częstsze podawanie danych karty, korzystanie z różnych aplikacji i platform. Przy większej intensywności korzystania rośnie ryzyko ataków, wyłudzeń i przypadkowych błędów.
Część osób korzysta z technologii asystujących, jak czytniki ekranu, sterowanie głosem czy specjalne klawiatury. Jeśli ustawienia bezpieczeństwa nie są dobrze dobrane, każdy błąd, literówka albo źle odczytany komunikat może skończyć się niechcianą płatnością, kliknięciem w fałszywy link lub ujawnieniem poufnych danych. Dodatkowym utrudnieniem mogą być krótkie limity czasu na wpisanie kodu SMS czy skomplikowane captche nieprzystosowane do dostępności.
Dlatego konfiguracja konkretnych ustawień bezpieczeństwa nie jest jedynie kwestią wygody. To często ochrona przed realnymi stratami finansowymi, stresem i koniecznością wyjaśniania spraw z bankiem czy operatorem płatności. Raz ustawione, dobrze dobrane opcje potrafią znacząco zmniejszyć ryzyko problemów przy każdych kolejnych zakupach online.
Połączenie bezpieczeństwa i dostępności
Wiele rozwiązań bezpieczeństwa, takich jak uwierzytelnianie dwuskładnikowe czy alerty o logowaniu, bywa postrzeganych jako dodatkowa przeszkoda. Dla osób z niepełnosprawnością fizyczną, wzrokową lub poznawczą każdy dodatkowy krok może być wyzwaniem. Z drugiej strony to właśnie te mechanizmy najskuteczniej chronią przed przejęciem konta czy nieautoryzowaną płatnością.
Klucz polega na dobraniu takich opcji, które są zarówno bezpieczne, jak i realnie użyteczne z perspektywy danej osoby. Przykład: jeśli ktoś ma trudność z szybkim przepisywaniem kodów SMS, lepiej użyć aplikacji autoryzującej z dużymi, czytelnymi przyciskami niż klasycznego SMS‑a. Gdy ktoś ma problemy ze wzrokiem, warto wybrać logowanie biometryczne (odcisk palca, rozpoznawanie twarzy), zamiast długiego, trudnego hasła.
Kupowanie w sieci może być bardzo bezpieczne, o ile ustawienia są odpowiednio dopasowane. Wiele zagrożeń nie wynika ze „sprytnego hakera”, tylko z braku prostych zabezpieczeń: aktualizacji, ostrzeżeń o logowaniu czy limitów płatności. Dobrze skonfigurowane konto bankowe, przeglądarka i telefon często znaczą więcej niż najdroższy program antywirusowy.
Najczęstsze błędy przy zakupach online
Kilka typowych sytuacji, które szczególnie dotykają osób z niepełnosprawnością, to:
- logowanie do sklepu lub banku z cudzych urządzeń bez wylogowania się po zakończeniu zakupów,
- zapisywanie haseł w przeglądarce na wspólnym komputerze (np. w ośrodku lub miejscu pracy),
- korzystanie z publicznego Wi‑Fi bez zabezpieczeń, np. w galerii handlowej lub kawiarni,
- brak ustawionych powiadomień SMS lub push o płatnościach kartą,
- klikanie w linki z maili udających wiadomości od kuriera, banku lub sklepu.
Wiele z tych problemów można ograniczyć ustawieniami: blokadą ekranu, wymaganiem ponownego logowania do aplikacji, ograniczeniem zapisanych kart, filtrowaniem poczty czy włączeniem dwuskładnikowego logowania. W praktyce bezpieczeństwo często zależy nie od skomplikowanej wiedzy technicznej, lecz od kilku świadomie włączonych suwaków w ustawieniach.
Bezpieczna konfiguracja kont bankowych i płatności elektronicznych
Uwierzytelnianie dwuskładnikowe w banku i portfelach online
Konto bankowe i portfel elektroniczny (np. PayPal, Revolut) to najważniejsze miejsca do zabezpieczenia. Uwierzytelnianie dwuskładnikowe (2FA) powinno być włączone wszędzie, gdzie się da. Chodzi o to, aby samo hasło nie wystarczyło do zalogowania – potrzebny jest jeszcze drugi element: kod SMS, powiadomienie w aplikacji lub potwierdzenie biometrią.
W większości polskich banków standardem jest autoryzacja w aplikacji mobilnej. To szczególnie wygodne dla osób z niepełnosprawnością, ponieważ:
- nie trzeba przepisywać kodu z SMS‑a,
- wystarczy jedno lub dwa stuknięcia w ekran,
- można włączyć biometrię: odcisk palca lub rozpoznawanie twarzy,
- przy czytnikach ekranu aplikacje bankowe są często lepiej oznaczone niż SMS‑y od różnych usługodawców.
W portfelach elektronicznych (np. PayPal, Skrill) także warto włączyć 2FA – najlepiej przez aplikację uwierzytelniającą (Google Authenticator, Microsoft Authenticator, Authy). Dla osób z niepełnosprawnością wzrokową aplikacje te można skonfigurować z dużą czcionką i współpracą z czytnikiem ekranu. Kod jednorazowy działa nawet bez zasięgu GSM, co ma znaczenie tam, gdzie SMS‑y mogą nie dochodzić lub przy korzystaniu z telefonów stacjonarnych.
Limity transakcji i blokady karty jako tarcza bezpieczeństwa
Silne hasło i 2FA to jedno, ale praktyczną warstwą ochrony są limity transakcji. Nie trzeba zostawiać ich na domyślnym, często wysokim poziomie. Lepsze podejście to:
- obniżenie limitu na płatności internetowe do kwoty, której utrata nie zrujnuje budżetu,
- ustawienie osobnych limitów dziennych i miesięcznych na płatności kartą online,
- włączenie możliwości chwilowej blokady karty jednym przyciskiem w aplikacji bankowej.
Osoba z niepełnosprawnością ruchową, która czasem prosi o pomoc opiekuna lub członka rodziny przy zakupach online, zyskuje dzięki temu dodatkowe zabezpieczenie. Nawet jeśli ktoś omyłkowo lub celowo wpisze zbyt wysoką kwotę, transakcja po prostu nie przejdzie. W wielu bankach możliwa jest też blokada płatności zbliżeniowych oraz internetowych osobno – można np. mieć aktywne tylko płatności online, a zbliżeniowe wyłączyć, jeśli karta rzadko wychodzi z domu.
Warto sprawdzić, czy bank udostępnia szybki skrót: „zablokuj kartę” lub „zamroź kartę” w aplikacji. Dla osób z ograniczoną sprawnością rąk wygodna jest możliwość użycia jednego dużego przycisku zamiast długiego szukania numeru infolinii. Dobrą praktyką jest także zapisanie kontaktu do banku w telefonie pod prostą nazwą, którą łatwo znaleźć przy wybieraniu głosowym.
Powiadomienia o operacjach i logowaniach
System powiadomień to „system nerwowy” bezpieczeństwa. Bez niego można nawet nie zauważyć, że ktoś próbuje się zalogować lub użyć karty. Najbardziej przydatne są:
- powiadomienia push z aplikacji bankowej o każdej płatności kartą,
- SMS-y o transakcjach powyżej danej kwoty lub wszystkich, jeśli to możliwe,
- maile lub push o logowaniu z nowego urządzenia lub przeglądarki,
- ostrzeżenia o nieudanych próbach logowania.
Dla osób słabowidzących przydatne jest ustawienie na telefonie dźwięku lub wibracji charakterystycznych tylko dla powiadomień bankowych. Można ustalić zaufanej osobie, że w razie serii nietypowych powiadomień (np. wiele transakcji pod rząd) od razu wykonuje do nas telefon lub sprawdza aplikację wspólnie z nami.
Jeżeli ktoś korzysta z czytnika ekranu, dobrze jest przetestować, w jaki sposób aplikacja bankowa czyta treść powiadomień. Chodzi o to, by w pierwszych słowach pojawiała się najważniejsza informacja: „Płatność kartą X, kwota…”, a nie np. nazwa marketingowa banku. W razie potrzeby można skrócić inne, mniej ważne powiadomienia, aby głos w telefonie nie był nadmiernie obciążony informacjami.
Rozdzielenie konta głównego od konta do zakupów
Praktyczną strategią, która szczególnie dobrze sprawdza się przy częstych zakupach online, jest wydzielenie osobnego konta lub subkonta. Na głównym rachunku trzymane są oszczędności i środki na podstawowe opłaty, a na drugie konto przelewana jest tylko kwota przeznaczona na zakupy w internecie.
W praktyce wygląda to tak:
- Na głównym koncie są ustawione stałe przelewy (czynsz, media, leki, rehabilitacja).
- Drugie konto ma własną kartę, z niższymi limitami i pełną historią jedynie zakupów online.
- W sklepie internetowym lub w portfelu online podana jest tylko karta z „małego” konta.
Jeśli dojdzie do wycieku danych karty lub przejęcia konta w sklepie, napastnik ma dostęp tylko do ograniczonej kwoty. Główne środki pozostają poza zasięgiem. To rozwiązanie nie wymaga dużej wiedzy technicznej, a daje wyraźny zysk bezpieczeństwa – także psychicznego.
Bezpieczna konfiguracja przeglądarki i systemu dla większej ochrony
Tryb prywatny, menedżer haseł i autouzupełnianie
Przeglądarka to główne narzędzie zakupów online. Jej ustawienia potrafią bardzo pomóc, ale także zaszkodzić, jeśli są źle dobrane. Warto zwrócić uwagę na trzy elementy.
Po pierwsze, tryb prywatny / incognito. Na prywatnym komputerze nie jest konieczny przy każdych zakupach, ale bardzo się przydaje:
- gdy korzysta się z cudzego sprzętu (np. u znajomych, w ośrodku, na uczelni),
- jeśli kilka osób używa tego samego profilu przeglądarki na jednym komputerze,
- w sytuacji, gdy ktoś pomaga przy zakupach i nie powinien widzieć pełnej historii.
Po zamknięciu okna prywatnego przeglądarka zapomina loginy, ciasteczka i historię. Dla użytkowników z niepełnosprawnością ruchową pomocne może być ustawienie skrótu na pulpicie, który od razu otwiera przeglądarkę w trybie prywatnym.
Drugi element to menedżer haseł. Zamiast zapisywać hasła na kartce, w notesie czy w przeglądarce bez dodatkowego zabezpieczenia, lepiej użyć dedykowanego narzędzia: wbudowanego (Chrome, Firefox, Edge) lub zewnętrznego (np. Bitwarden, 1Password, KeePass). Dla osób z trudnościami w pisaniu długich haseł to ogromne ułatwienie: wpisują jedno „główne” hasło lub używają odcisku palca, a program sam wstawia odpowiednie dane logowania.
Trzecia sprawa to autouzupełnianie danych karty i adresu. Jest to wygodne, szczególnie dla osób, którym trudno wpisywać długie ciągi znaków. Jednak zapisanie pełnych danych karty w przeglądarce na współdzielonym komputerze jest ryzykowne. Najbezpieczniej:
- zapisywać tylko adresy dostawy,
- nie zapisywać numeru CVV/CVC karty (wiele przeglądarek na to nie pozwala),
- chronić profil przeglądarki hasłem lub kontem systemowym.
Blokowanie podejrzanych stron i rozszerzenia poprawiające bezpieczeństwo
Nowoczesne przeglądarki mają wbudowane mechanizmy ostrzegania przed fałszywymi stronami (phishing). Trzeba upewnić się, że są włączone. W ustawieniach bezpieczeństwa i prywatności zwykle znajduje się opcja „ochrona przed niebezpiecznymi witrynami” lub podobna. Dobrze jest pozostawić ją na najwyższym możliwym poziomie.
Dodatkowo można zainstalować rozszerzenia, które zwiększają bezpieczeństwo zakupów:
- blokery reklam złośliwych (np. uBlock Origin) – ograniczają wyskakujące okienka, trudne do zamknięcia,
- rozszerzenia anty‑phishingowe oferowane przez organizacje bezpieczeństwa,
- narzędzia pokazujące oceny sklepów i opinii użytkowników (przydatne przy nowych sklepach).
Dla osób z niepełnosprawnością wzrokową przydatne mogą być rozszerzenia powiększające czcionkę, zwiększające kontrast, a dla osób z trudnościami poznawczymi – wtyczki upraszczające interfejs stron (mniej elementów rozpraszających). Pośrednio zwiększa to bezpieczeństwo, bo łatwiej zauważyć nietypowe komunikaty czy fałszywe pola logowania.
Aktualizacje systemu i podstawowa ochrona antywirusowa
Ataki na zakupy online rzadko wymagają spektakularnych luk w zabezpieczeniach. Z reguły wykorzystują fakt, że system lub przeglądarka są dawno nieaktualizowane. Dlatego automatyczne aktualizacje systemu operacyjnego (Windows, macOS, Android, iOS) i przeglądarki powinny być włączone na stałe.
Dla części osób z niepełnosprawnością aktualizacje są źródłem stresu: pojawiają się komunikaty, okna z pytaniami, czasem zmienia się wygląd interfejsu. Dobrym rozwiązaniem jest:
- ustalenie konkretnego dnia i godziny, kiedy aktualizacje mogą się wykonywać (np. raz w tygodniu po południu),
- prośba do zaufanej osoby o zdalne wsparcie przy większych aktualizacjach (np. przez telefon lub pulpit zdalny),
- Ustal konkretny kanał kontaktu: telefon, komunikator wideo, narzędzie do zdalnego pulpitu.
- Zapisz na kartce lub w notatniku w telefonie: kiedy dzwonić po pomoc, a kiedy wystarczy kliknąć „Dalej” lub „Zainstaluj”.
- Przećwicz raz na spokojnie, jak wygląda zgoda na aktualizację i jak ewentualnie cofnąć zmianę (np. przywrócić poprzednie ustawienia wyglądu).
- skanowanie jest ustawione automatycznie,
- baza wirusów aktualizuje się sama,
- komunikaty antywirusa są czytelne dla czytnika ekranu lub dobrze widoczne przy dużym powiększeniu.
- powiększenie czcionki i elementów interfejsu (ustawienia dostępności w systemie),
- włączenie wysokiego kontrastu lub ciemnego motywu, jeśli oczy szybko się męczą,
- ograniczenie animacji i efektów przejść, które rozpraszają lub utrudniają skupienie na treści formularzy.
- preferować sklepy, które dobrze działają z używanym czytnikiem ekranu (NVDA, JAWS, VoiceOver, TalkBack),
- unikać serwisów, gdzie finalizacja płatności wymaga „trafiania” w małe elementy myszą lub na ekranie dotykowym,
- zapisać sobie listę kilku sprawdzonych, dostępnych sklepów do najczęstszych zakupów (np. apteka, sklep spożywczy, elektronika).
- włączyć ekspresowe zakupy tylko na zaufanym urządzeniu, które nie jest współdzielone,
- ustawić dodatkowe potwierdzenie zakupu (np. przyciskiem „Potwierdź” lub kodem PIN w aplikacji), jeśli sklep oferuje taką opcję,
- korzystać z konta do zakupów z ograniczonym saldem, o którym była mowa wcześniej,
- w przypadku osób mających drżenie rąk lub problemy z koordynacją – ustawić większy czas reakcji przy klikaniu (funkcja dostępności w systemie), aby ograniczyć „podwójne” przypadkowe kliknięcia.
- pomaga obsłużyć urządzenie (przewijanie, klikanie, wpisywanie tekstu dyktowanego),
- a kiedy ma pełny dostęp do danych logowania i płatności.
- ustalenie oddzielnego konta użytkownika w systemie lub aplikacji, z ograniczonymi uprawnieniami,
- przekazywanie opiekunowi tylko dostępu do konta zakupowego z mniejszym saldem,
- regularne przeglądanie historii transakcji wspólnie z zaufaną osobą.
- zamknąć inne okna, w których widać dane wrażliwe (poczta, dokumenty medyczne, inne konta bankowe),
- ustalić, że hasła i kody SMS wpisuje wyłącznie właściciel konta (np. dyktując kod czy używając klawiatury ekranowej),
- korzystać tylko z dobrze znanych narzędzi zdalnych, a nie przypadkowych programów przesłanych w linku.
- sprawdzić, czy bank pozwala ograniczyć zakres uprawnień (np. tylko przelewy do określonej kwoty dziennie),
- ustawić limity transakcji wykonywanych przez pełnomocnika, niezależne od limitów właściciela,
- włączyć powiadomienia SMS/push o każdej operacji dokonanej przez pełnomocnika, aby łatwo ją zweryfikować.
- brak pełnych danych firmy: adresu, numeru NIP/REGON, regulaminu czy polityki zwrotów,
- wyłącznie jedna forma płatności z góry (np. sama karta, bez możliwości pobrania czy przelewu tradycyjnego),
- oferty „za dobre, by były prawdziwe” – np. wózek elektryczny za ułamek normalnej ceny, dostępny „tylko dziś”,
- błędy językowe, mieszanie kilku języków na jednej stronie, treści skopiowane z innych sklepów,
- brak jakichkolwiek opinii w zewnętrznych serwisach, przy jednoczesnej ogromnej liczbie „idealnych” recenzji na samej stronie sklepu.
- nazwy sklepu w wyszukiwarce razem ze słowami „opinie”, „oszustwo”, „problemy z zamówieniem”,
- komentarzy na niezależnych portalach zakupowych i forach branżowych,
- obecności sklepu w rejestrach przedsiębiorców (np. KRS, CEIDG) – można poprosić o to zaufaną osobę.
- zeskanowany dowód osobisty, orzeczenie o niepełnosprawności,
- numer karty płatniczej „do weryfikacji”,
- zalogowanie się do banku przez przesłany link.
- są opisane na oficjalnych stronach urzędów, funduszy i znanych organizacji pozarządowych,
- nie wymagają logowania do banku z linku wysłanego SMS‑em lub mailem,
- nie proszą o pełne dane karty w celu rzekomego „zwrotu środków”.
- Sprawdź szczegóły transakcji – kwotę, datę, nazwę sklepu. Czasem to po prostu zapomniany zakup lub subskrypcja.
- Zablokuj kartę w aplikacji bankowej lub przez infolinię, jeśli transakcja jest obca.
- Zmień hasło do bankowości internetowej i do skrzynki e‑mail, jeśli istnieje podejrzenie przejęcia konta.
- Skontaktuj się z bankiem i zgłoś próbę oszustwa – wiele banków ma specjalną procedurę reklamacji nieautoryzowanych transakcji.
- Poproś zaufaną osobę o pomoc w przejrzeniu historii i ustawień bezpieczeństwa, jeśli samodzielne sprawdzenie jest trudne.
- obniżenie limitów kartowych lub utworzenie osobnego konta do zakupów,
- aktualizacja danych kontaktowych w banku i sklepach (numer telefonu, e‑mail) tak, aby komunikaty trafiały na aktualne urządzenie,
- włączenie silniejszego 2FA (np. powiadomienia push zamiast samych SMS‑ów, jeśli bank to oferuje),
- przegląd zainstalowanych aplikacji na telefonie i komputerze – usunięcie programów, których pochodzenia nie da się pewnie ustalić,
- zmiana menedżera haseł lub głównego hasła, jeśli istnieje podejrzenie, że ktoś mógł mieć do niego dostęp,
- sprawdzenie uprawnień aplikacji (dostęp do SMS‑ów, ekranu, funkcji czytania na głos) – szczególnie na telefonach używanych z czytnikiem ekranu,
- ustalenie prostych, jasnych zasad z opiekunem lub asystentem co do tego, kto i kiedy może wykonywać płatności.
- utworzenie oddzielnego profilu użytkownika w systemie (Windows, macOS, Android), używanego wyłącznie do banku i sklepów,
- ustawienie innego kodu lub hasła do tego profilu i nieudostępnianie go nikomu poza wąskim gronem zaufanych osób,
- ograniczenie liczby aplikacji na tym profilu do minimum: przeglądarka, bank, kluczowe sklepy, menedżer haseł.
- w zaszyfrowanym folderze lub katalogu zabezpieczonym hasłem,
- z jasnymi nazwami plików (bez pełnego numeru PESEL czy numeru dokumentu w nazwie),
- oddzielnie od zdjęć i innych plików, które są często udostępniane np. rodzinie lub znajomym.
- utworzenie folderu (lub etykiety) „Bank i płatności” oraz automatycznych filtrów przenoszących tam korespondencję z zaufanych instytucji,
- oznaczanie wiadomości, które dotyczą reklamacji i incydentów, gwiazdką lub innym wyróżnieniem,
- regularne usuwanie starych maili z kodami jednorazowymi, tak aby w skrzynce nie pozostawały bezużyteczne, ale wrażliwe dane.
- włączenie odczytywania pełnych adresów URL przy najechaniu na link – pomaga wychwycić fałszywe domeny podobne do prawdziwych,
- zwiększenie kontrastu i rozmiaru czcionki w przeglądarce, aby łatwiej dostrzec ostrzeżenia systemu lub komunikaty o niebezpiecznej stronie,
- korzystanie z trybu „tylko zaufane strony” w niektórych czytnikach (lista witryn, na których skrypty są uruchamiane bez ograniczeń).
- wyłączenie zapisywania historii nagrań głosowych w chmurze, jeśli to możliwe,
- ograniczenie reakcji asystenta tylko do ręcznie aktywowanego przycisku, a nie stałego nasłuchiwania hasła typu „Hej…”,
- unikanie dyktowania pełnych numerów kart, PESEL czy loginów na głos, szczególnie przy obcych osobach w otoczeniu.
- czy program umożliwia łatwy „powrót” do poprzedniej strony – przydaje się, gdy przypadkowo otworzy się podejrzany link,
- jak wygląda podświetlanie aktywnego elementu – wyraźna ramka zmniejsza ryzyko kliknięcia w niewłaściwy przycisk (np. „zatwierdź płatność” zamiast „anuluj”),
- czy można przypisać skrót do natychmiastowego zamknięcia przeglądarki lub zakładki w razie podejrzenia oszustwa.
- informację, kto ma prawo znać które hasła, a kto ich nie zna i nie prosi o nie,
- listę zaufanych sklepów i serwisów, z których można korzystać bez dodatkowej konsultacji,
- określenie maksymalnej kwoty pojedynczego zakupu bez wcześniejszego omówienia,
- procedurę na wypadek błędu: kogo powiadomić, co zablokować w pierwszej kolejności.
- pomóc skonfigurować urządzenie (antywirus, zapora, dostępność) pod kątem bezpiecznych zakupów,
- przeprowadzić proste szkolenie dla opiekunów z rozpoznawania prób wyłudzeń,
- doradzić, jak opisać incydent policji lub bankowi, jeśli dojdzie do oszustwa,
- podsunąć wzory upoważnień i porozumień między osobą z niepełnosprawnością a opiekunem, które regulują dostęp do finansów.
- zainscenizować symulowaną podejrzaną transakcję (na małej kwocie) i przećwiczyć kroki reakcji,
- przejść razem z opiekunem przez proces składania reklamacji transakcji – bez jej faktycznego wysyłania, tylko do etapu podglądu,
- nagrać krótkie instrukcje głosowe lub wideo dla siebie na przyszłość: „co kliknąć po kolei, kiedy coś jest nie tak”.
- lista subskrypcji w jednym miejscu – w notatniku, arkuszu lub aplikacji do zarządzania wydatkami,
- ustawienie w kalendarzu przypomnień o dacie odnowienia abonamentu (np. tydzień wcześniej),
- korzystanie z wirtualnych kart tylko do subskrypcji, z niskim limitem i możliwością szybkiego wyłączenia,
- regularne sprawdzanie w bankowości listy aktywnych zleceń stałych i poleceń zapłaty.
- przeanalizować razem z opiekunem/usługodawcą, jakie są średnie wydatki miesięczne online,
- ustawić niższy limit na płatności internetowe niż na inne typy transakcji,
- włączyć funkcję tymczasowego podnoszenia limitu tylko na czas większego zakupu (często dostępne w aplikacjach bankowych),
- podzielić środki: większą część trzymać na koncie „głównym”, a do zakupów używać konta z mniejszym saldem.
- przy niedosłuchu – większa rola powiadomień wizualnych: migające diody, wyskakujące okna, wibracje o różnej długości dla różnych typów komunikatów,
- przy niedowidzeniu – powiadomienia głosowe z krótkim, zrozumiałym opisem: „Płatność kartą – 120 zł – sklep X”, zamiast samego dźwięku,
- Osoby z niepełnosprawnością częściej polegają na zakupach online, co zwiększa ekspozycję na ataki, wyłudzenia i błędy, dlatego odpowiednia konfiguracja bezpieczeństwa jest dla nich kluczowa.
- Technologie asystujące (czytniki ekranu, sterowanie głosem, specjalne klawiatury) mogą sprzyjać pomyłkom, jeśli zabezpieczenia nie są dobrze dobrane, prowadząc do niechcianych płatności lub ujawnienia danych.
- Mechanizmy bezpieczeństwa muszą łączyć ochronę z dostępnością – warto wybierać takie formy uwierzytelniania, które są realnie wykonalne (np. biometrię zamiast długich haseł, aplikację autoryzującą zamiast SMS‑ów).
- Wiele zagrożeń wynika nie z „hakowania”, lecz z braku prostych zabezpieczeń, takich jak aktualizacje, alerty o logowaniu, limity płatności czy dobrze skonfigurowane konto bankowe i przeglądarka.
- Typowe błędy to m.in. logowanie z cudzych urządzeń bez wylogowania, zapisywanie haseł na wspólnych komputerach, korzystanie z publicznego Wi‑Fi bez zabezpieczeń i klikanie w fałszywe linki z maili.
- Włączenie ustawień takich jak blokada ekranu, wymóg ponownego logowania, ograniczenie zapisanych kart, filtrowanie poczty i dwuskładnikowe logowanie znacząco podnosi bezpieczeństwo bez potrzeby specjalistycznej wiedzy.
- Silne uwierzytelnianie (2FA) w bankach i portfelach elektronicznych oraz indywidualnie dobrane limity transakcji i szybka blokada karty stanowią praktyczną „tarczę” chroniącą przed stratami finansowymi.
Zarządzanie aktualizacjami z pomocą opiekuna lub zdalnego wsparcia
Przy większych zmianach systemu czy przeglądarki przydaje się prosty „plan awaryjny”. Zamiast reagować dopiero wtedy, gdy coś przestanie działać, lepiej wcześniej ustalić z zaufaną osobą sposób działania. Może to być członek rodziny, opiekun, ale też wolontariusz z organizacji wspierającej osoby z niepełnosprawnościami.
Osobie z niepełnosprawnością ruchową lub wzrokową często pomaga po prostu świadomość, że w razie problemu ktoś może szybko „przejrzeć” ekran i powiedzieć, gdzie kliknąć. Taki nawyk zmniejsza pokusę ciągłego odkładania aktualizacji, co bezpośrednio chroni zakupy online.
Oprócz aktualizacji systemu warto mieć chociaż podstawową ochronę antywirusową. Wbudowane rozwiązania (np. Microsoft Defender w Windows) są przeważnie wystarczające dla typowych zakupów internetowych, pod warunkiem, że:
Ułatwienia dostępu i prostsze zakupy w sklepach internetowych
Dostosowanie wyglądu stron do własnych potrzeb
Przy zakupach online bezpieczeństwo techniczne to jedno, ale ważne jest też, czy da się spokojnie przeczytać ofertę, regulamin czy podsumowanie płatności. Osoby z niepełnosprawnością wzroku, ruchu lub trudnościami poznawczymi często korzystają z wbudowanych ułatwień dostępu, które pośrednio zwiększają także bezpieczeństwo.
Na komputerze i w telefonie dobrze jest poświęcić chwilę na:
Jeśli regulamin, koszyk czy podsumowanie zamówienia są lepiej widoczne, łatwiej wychwycić ukryte opłaty, automatycznie dodane ubezpieczenia, subskrypcje czy „darmowe” próbne okresy, które po miesiącu stają się płatne.
Sklepy i aplikacje przyjazne technologiom asystującym
Nie każdy sklep internetowy jest jednakowo dostępny. Czasem przyciski nie są podpisane dla czytników ekranu, pola formularzy mają niejasne etykiety, a komunikaty błędów pojawiają się w miejscu, do którego trudno dotrzeć klawiaturą. W praktyce można przyjąć kilka zasad:
Osobie z niepełnosprawnością ruchową wygodniej będzie kupować tam, gdzie formularz zamówienia można przejść za pomocą samej klawiatury lub funkcji dyktowania, bez konieczności przeciągania czy gestów wielopalczastych.
Bezpieczne korzystanie z funkcji „kup teraz / jednym kliknięciem”
Wiele dużych sklepów oferuje opcję ekspresowego zakupu – po zapisaniu danych karty i adresu wystarczy jedno kliknięcie, żeby złożyć zamówienie. Dla osób, które mają trudność z precyzyjnym pisaniem lub używaniem klawiatury, to ogromne ułatwienie, ale jednocześnie ryzyko przypadkowego zakupu.
Aby zachować równowagę między wygodą a bezpieczeństwem, można:
U niektórych sprzedawców funkcję „kup jednym kliknięciem” można wyłączyć w ustawieniach konta. Wtedy zamówienie wymaga przejścia pełnego koszyka – to spowalnia proces, ale daje moment na sprawdzenie, co dokładnie jest kupowane.
Zakupy z pomocą opiekuna lub zdalnego asystenta – jak chronić dane
Podział ról: kto widzi hasła, a kto tylko pomaga
W praktyce wiele osób z niepełnosprawnością korzysta przy zakupach z pomocy drugiej osoby: partnera, opiekuna, asystenta osobistego, a czasem pracownika infolinii sklepu. Warto jasno oddzielić sytuacje, w których ktoś:
Bezpieczniejszy jest model, w którym osoba pomagająca nie zna haseł ani kodów SMS. Może np. przepisywać adres dostawy czy wybierać produkt, ale przy logowaniu oraz wpisywaniu kodu z SMS telefon pozostaje w rękach właściciela. Jeśli to niewykonalne z powodu niepełnosprawności ruchowej, dobrym rozwiązaniem bywa:
Bezpieczne udostępnianie ekranu i zdalna pomoc
Coraz częściej pomoc przy zakupach odbywa się zdalnie – przez komunikatory z funkcją udostępniania ekranu lub programy do zdalnego pulpitu. To wygodne, ale również wymaga zasad bezpieczeństwa.
Przed włączeniem zdalnego połączenia dobrze jest:
Jeśli zdalny asystent jest pracownikiem firmy lub organizacji, powinien mieć służbowy adres e‑mail i oficjalny kanał kontaktu. Nie należy instalować oprogramowania ani podawać danych karty osobie, która prosi o to w nieoczekiwanym telefonie czy wiadomości.
Uprawnienia pełnomocnika w banku i limity zaufania
Niektóre banki oferują formalne ustanowienie pełnomocnika do rachunku. Może on wtedy wykonywać płatności lub zakupy online w imieniu właściciela konta. Dla części osób z niepełnosprawnością to wygodne rozwiązanie, ale wymaga dobrze przemyślanego podziału uprawnień.
Przed ustanowieniem pełnomocnika można:
Przy dobrze ustawionych limitach pełnomocnik może np. robić regularne zakupy spożywcze i opłacać rachunki, ale nie ma możliwości wykonania jednorazowej, bardzo dużej transakcji bez wiedzy właściciela rachunku.
Rozpoznawanie fałszywych sklepów i ofert kierowanych do osób z niepełnosprawnością
Typowe sygnały ostrzegawcze na stronach sklepów
Oszuści coraz częściej przygotowują fałszywe sklepy „pod konkretne grupy”, w tym także osoby z niepełnosprawnością. Kuszą sprzętem medycznym czy rehabilitacyjnym w „promocyjnych” cenach, obiecują szybkie dofinansowania lub specjalne rabaty. Kilka oznak, które powinny wzbudzić czujność:
Osobie, która trudniej analizuje długie regulaminy lub ma problem z koncentracją, pomaga zasada: jeśli cokolwiek budzi niepokój, lepiej skonsultować sklep z zaufaną osobą albo poszukać sprawdzonych sprzedawców, nawet kosztem nieco wyższej ceny.
Sprawdzanie opinii i wiarygodności sprzedawcy
Oprócz rozszerzeń przeglądarki pokazujących oceny sklepów, przydatne jest ręczne sprawdzenie kilku elementów:
Jeśli sklep sprzedaje wyroby medyczne, można zweryfikować, czy współpracuje z NFZ lub innymi oficjalnymi instytucjami. To często dobry sygnał, że nie jest to anonimowa, tymczasowa działalność.
Ostrożność wobec „specjalnych programów” i fałszywych dofinansowań
Oszuści potrafią podszywać się pod organizacje publiczne lub pozarządowe, proponując fałszywe dofinansowania do sprzętu rehabilitacyjnego, turnusów czy kursów. Żeby „otrzymać dopłatę”, proszą o:
Bezpieczniej założyć, że legalne programy wsparcia:
W razie wątpliwości można zadzwonić na oficjalny numer danej instytucji (sprawdzony samodzielnie w wyszukiwarce, a nie podany w podejrzanej wiadomości) i zapytać, czy dany program rzeczywiście istnieje.
Reagowanie na problemy: co zrobić, gdy coś pójdzie nie tak
Szybkie kroki po zauważeniu podejrzanej transakcji
Nawet przy dobrze ustawionych zabezpieczeniach może się zdarzyć podejrzana płatność lub nieudane logowanie z obcego urządzenia. Najważniejsze jest działanie krok po kroku, bez paniki. Przydatna bywa krótka lista czynności trzymana przy komputerze lub w notatce w telefonie.
Przygotowanie „planu bezpieczeństwa” na przyszłość
Po rozwiązaniu problemu dobrze jest wykorzystać sytuację jako sygnał do wprowadzenia kilku usprawnień. Na liście może się znaleźć:
Lista kontrolna po incydencie: co zmienić w ustawieniach
Organizacja urządzeń i kont dla większego bezpieczeństwa
Osobne urządzenie lub profil do finansów i zakupów
Rozdzielenie „sprzętu do wszystkiego” od „sprzętu do pieniędzy” zmniejsza ryzyko. Nie trzeba od razu kupować drugiego komputera – często wystarczy:
Użytkownik korzystający z technologii asystujących (czytnik ekranu, powiększanie, sterowanie wzrokiem) może skopiować ustawienia dostępności także do profilu „finansowego”. Wtedy obsługa jest podobna, ale ryzyko przypadkowego kliknięcia w złośliwy link przesłany np. w komunikatorze jest niższe.
Bezpieczne przechowywanie dokumentów i danych wrażliwych
Przy zakupach sprzętu medycznego lub rehabilitacyjnego często trzeba przesłać skany dokumentów: orzeczenia o niepełnosprawności, zaświadczeń lekarskich, umów. Lepiej przechowywać je w uporządkowany sposób:
Przy wysyłaniu skanów mailem można dodać prostą zasadę: dokumenty przekazujemy tylko pod adresy z oficjalnej strony sklepu, funduszu czy ośrodka. Jeśli ktoś prosi o przesłanie dokumentów „na prywatny adres” lub komunikatorem, lepiej zweryfikować taką prośbę innym kanałem.
Porządek w skrzynce e‑mail: folder „bezpieczeństwo” i filtry
E‑mail to centrum powiadomień z banków i sklepów. Nagromadzenie wiadomości potrafi utrudnić wyłapanie ważnych alarmów. Pomagają niewielkie porządki:
Osobom korzystającym z czytnika ekranu pomaga też stały schemat nazw folderów, bez skrótów i obcych języków. Łatwiej wtedy nawigować po skrzynce wyłącznie przy użyciu klawiatury.
Wsparcie technologii asystujących a bezpieczeństwo zakupów
Ustawienia czytników ekranu i powiększania obrazu
Programy czytające ekran (NVDA, JAWS, VoiceOver, TalkBack) oraz narzędzia powiększające wyświetlają także treści złośliwych stron. Kilka ustawień może poprawić bezpieczeństwo:
Przy dużym powiększeniu część informacji, np. pasek adresu, może wypaść poza pole widzenia. Dobrą praktyką jest krótkie „spojrzenie” (przewinięcie) do góry ekranu przed wpisaniem danych logowania czy karty, żeby potwierdzić, że wciąż jesteśmy w tym samym serwisie.
Głosowi asystenci a podawanie danych wrażliwych
Asystenci głosowi i dyktowanie tekstu ułatwiają obsługę, ale mogą też przypadkowo „podsłuchać” dane wrażliwe. Przy ustawieniach prywatności warto zwrócić uwagę na:
Jeśli korzystanie bez dyktowania jest trudne, można przyjąć kompromis: asystent wprowadza część danych (np. adres dostawy), a wrażliwe fragmenty – PIN, CVV – są wpisywane ręcznie z pomocą opiekuna lub klawiatury ekranowej.
Urządzenia sterowane przełącznikami, oczami lub głową
Osoby korzystające z przełączników, sterowania oczami lub głową często używają specjalnego oprogramowania do nawigacji po stronach. Warto sprawdzić:
Dobrze jest przećwiczyć takie „awaryjne ruchy” w spokojnej sytuacji, razem z terapeutą lub asystentem technologicznym, żeby w stresie były intuicyjne.
Współpraca z opiekunami, terapeutami i organizacjami
Ustalanie wspólnych zasad korzystania z pieniędzy online
Tam, gdzie w grę wchodzi pomoc drugiej osoby, konflikty często zaczynają się nie od złej woli, ale od niejasnych zasad. Wprost spisany „regulamin domowy” ułatwia życie obu stronom. Może zawierać m.in.:
W przypadku osób z trudnościami poznawczymi czy chorobami otępiennymi bywa potrzebna większa kontrola opiekuna. Nawet wtedy da się zachować poczucie sprawczości, np. ustalając niewielą, ale własną kwotę „do dyspozycji” na mniejsze zakupy online w miesiącu.
Rola doradców, asystentów cyfrowych i organizacji pozarządowych
W wielu miastach działają punkty nieodpłatnego wsparcia cyfrowego lub organizacje, które specjalizują się w pomocy osobom z niepełnosprawnością. Mogą:
Jednorazowa konsultacja często oszczędza wiele nerwów później, zwłaszcza gdy w grę wchodzi drogi sprzęt medyczny lub skomplikowane procedury dofinansowań.
Ćwiczenia „na sucho” zamiast nauki w kryzysie
Bezpieczniej jest trenować procedury, gdy nic złego się nie dzieje: jak zamknąć kartę w aplikacji, jak zadzwonić na infolinię banku, gdzie w przeglądarce znajduje się przycisk „kłódki” i jak sprawdzić certyfikat strony. Można:
Taka „instrukcja awaryjna” dopasowana do konkretnej osoby (z uwzględnieniem jej niepełnosprawności i używanego sprzętu) bywa skuteczniejsza niż nawet najlepszy, ale ogólny poradnik w internecie.
Dostosowanie limitów, powiadomień i subskrypcji do własnych możliwości
Bezpieczne korzystanie z subskrypcji i płatności cyklicznych
Zakupy online to nie tylko jednorazowe transakcje, ale też abonamenty: aplikacje do komunikacji, platformy z filmami, zakupy leków czy sprzętu higienicznego z automatycznym odnawianiem. Żeby nie stracić nad nimi kontroli, pomocne są:
Osobie, która ma trudność z pamięcią lub koncentracją, można zaproponować zasadę: nową subskrypcję uruchamia się zawsze wspólnie z zaufaną osobą, która pomaga ją później kontrolować.
Dobór limitów do realnych potrzeb
Limity transakcji mają sens tylko wtedy, gdy są dopasowane do codzienności. Zamiast „na wszelki wypadek” trzymać bardzo wysokie kwoty, lepiej:
Przy kłopotach z kontrolą impulsów zakupowych skuteczne okazuje się też ustalenie „dnia dużych zakupów”, kiedy razem z asystentem analizuje się koszyk i płatności zamiast robić wiele spontanicznych transakcji w tygodniu.
Powiadomienia dostosowane do rodzaju niepełnosprawności
Ten sam komunikat może być dla jednej osoby jasny, a dla innej – niezauważalny. Ustawienia powiadomień dobrze jest przejrzeć przez pryzmat konkretnych ograniczeń:
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jakie ustawienia bezpieczeństwa są najważniejsze przy zakupach online dla osób z niepełnosprawnością?
Najważniejsze jest włączenie uwierzytelniania dwuskładnikowego (2FA) w banku, portfelach elektronicznych i najczęściej używanych sklepach internetowych. Dzięki temu samo hasło nie wystarczy, aby ktoś zalogował się na Twoje konto.
Kolejne kluczowe elementy to: ustawienie limitów na płatności internetowe, włączenie powiadomień o transakcjach i logowaniach, możliwość szybkiej blokady karty w aplikacji bankowej oraz zadbanie o bezpieczne logowanie do urządzenia (PIN, odcisk palca, rozpoznawanie twarzy).
Jak dostosować zabezpieczenia w banku, jeśli mam trudności z wpisywaniem kodów z SMS?
W większości banków możesz zamiast SMS-ów włączyć autoryzację w aplikacji mobilnej. Zwykle sprowadza się to do zatwierdzenia operacji jednym lub dwoma stuknięciami w ekran, często z użyciem odcisku palca lub rozpoznawania twarzy.
Warto też sprawdzić w ustawieniach dostępności telefonu możliwość powiększenia czcionki, włączenia czytnika ekranu lub podwyższenia kontrastu. Dzięki temu komunikaty autoryzacyjne są czytelniejsze, a ryzyko pomyłki przy potwierdzaniu transakcji jest mniejsze.
Jak ustawić limity transakcji, żeby zakupy online były bezpieczniejsze?
W bankowości internetowej lub aplikacji mobilnej znajdziesz sekcję „Limity transakcji” lub „Bezpieczeństwo karty”. Tam możesz obniżyć maksymalną kwotę pojedynczej transakcji internetowej oraz ustawić dzienne i miesięczne limity na płatności online.
Dobrą praktyką jest ustawienie takiej kwoty, której utrata nie zrujnuje Twojego budżetu. Jeśli z karty korzystasz głównie do zakupów w sieci, możesz mieć niższy limit na płatności internetowe, a wyższy np. na przelewy między własnymi kontami.
Jakie powiadomienia z banku warto włączyć, żeby szybko wykryć nieautoryzowaną płatność?
Najlepiej włączyć powiadomienia push z aplikacji bankowej o każdej płatności kartą w internecie oraz SMS-y o transakcjach powyżej wybranej kwoty. Przydatne są też komunikaty o logowaniu z nowego urządzenia lub nieudanych próbach logowania.
Dla osób słabowidzących i niesłyszących pomocne jest ustawienie osobnego dźwięku lub charakterystycznej wibracji tylko dla powiadomień bankowych. Dzięki temu łatwiej zauważyć podejrzaną aktywność i szybko zareagować, np. blokując kartę.
Czy warto mieć osobne konto bankowe tylko do zakupów online?
Tak, wydzielenie osobnego konta lub subkonta tylko do płatności w internecie jest dobrym pomysłem. Na takie konto można przelewać jedynie kwotę potrzebną na bieżące zakupy, a oszczędności trzymać na innym, rzadziej używanym rachunku.
Jeśli do tego konta przypiszesz osobną kartę z niskimi limitami transakcji online, potencjalne straty w razie oszustwa będą znacznie mniejsze. To rozwiązanie szczególnie przydatne dla osób często kupujących w sieci lub korzystających z pomocy innych przy płatnościach.
Jak bezpiecznie korzystać z zakupów online, jeśli używam czytnika ekranu lub sterowania głosem?
Najpierw zadbaj o dostępne formy logowania: ustaw biometrię (odcisk palca, twarz) zamiast długich, skomplikowanych haseł oraz autoryzację transakcji w aplikacji bankowej, a nie przez przepisywanie kodów z SMS. Sprawdź też, czy aplikacje bankowe i sklepowe dobrze współpracują z Twoim czytnikiem ekranu.
Warto wybierać sklepy i serwisy płatnicze o prostym, przejrzystym interfejsie, bez skomplikowanych captch, z czytelnie opisanymi przyciskami. Unikaj klikania w linki z maili i SMS-ów – lepiej samodzielnie wpisać adres banku lub sklepu w przeglądarce albo użyć zapisanej wcześniej zakładki.
Jakie błędy przy zakupach online są najczęstsze i jak ich uniknąć?
Do najczęstszych błędów należą: logowanie się z cudzych urządzeń bez wylogowania, zapisywanie haseł na wspólnych komputerach, korzystanie z publicznego Wi‑Fi bez dodatkowych zabezpieczeń, brak powiadomień o transakcjach oraz klikanie w fałszywe linki z wiadomości podszywających się pod bank lub kuriera.
Aby ich uniknąć, zawsze wylogowuj się po zakończeniu zakupów, nie zapisuj haseł na ogólnodostępnych urządzeniach, włącz blokadę ekranu telefonu, korzystaj z zaufanych sieci lub VPN oraz ustaw dwuskładnikowe logowanie i powiadomienia o transakcjach w banku i portfelach elektronicznych.
